توسط : فرگرد گردشگری |
دکتر مریم فدایی قطبی در یادداشتی از کارکردهای پنهان آیینهای کهن میگوید؛ جایی که شمع روشن کردن و آش خوردن، فراتر از یک رسم ساده، زیرساخت اعتماد و امید را در جامعه تثبیت میکند.
به گزارش «فرگرد گردشگری»، اسطورهها تنها افسانههایی از دل تاریخ نیستند. دکتر مریم فدایی قطبی، پژوهشگر فرهنگی، در یادداشتی که در اختیار این پایگاه خبری قرار داده، بر این باور است که اسطورهها نظامهای معناسازی بنیادینی هستند که ثبات اجتماعی را ممکن میکنند. از این منظر، جشن «تندرستون» در کنار چلهنشینی نوروز در کرمان را نه صرفاً یک مراسم محلی، بلکه نهادی فرهنگی باید دید که انسجام شهری را بازتولید میکند.
این پژوهشگر با اشاره به بحران بیاعتمادی و فردگرایی در جوامع امروز، مینویسد: «آیینهای سنتی مردم را از زمان روزمره و پراکنده به زمان مشترک و معنادار وارد میکنند. شمع روشن کردن، دعا خواندن، غذای جمعی خوردن – همه این رفتارهای ساده، تجربهای از بازسازی نمادین جامعه هستند.» به باور او، انسانها تنها با قانون و اداره کنار هم نمیمانند؛ خاطره جمعی و احساس تعلق است که آنها را پایبند میکند.
از اسطوره تا سرمایه اجتماعی
فدایی قطبی در ادامه یادداشت خود، پیوند اسطوره و آیین را با «سرمایه اجتماعی» گره میزند؛ مفهومی که شامل اعتماد، هنجارهای همکاری و حس تعلق است. به نوشته او، «آیینهای اسطورهای مردم را بدون اجبار و منفعت مستقیم کنار هم میآورند. تکرار این مواجههها به مرور اعتماد میسازد و اعتماد، پایه همکاری اجتماعی میشود.» جامعهای که شهروندانش فقط در بازار، اداره و ترافیک یکدیگر را ببینند، از نظر سرمایه اجتماعی فقیرتر از جامعهای است که مردمش در آیینهای جمعی نیز حضور دارند.
تابآوری در بحران؛ نقش آیینهای کهن
نکته قابل تأمل دیگر در این یادداشت، کارکرد آیینها در مهار اضطراب جمعی و افزایش تابآوری اجتماعی است. دکتر فدایی قطبی تأکید میکند: «در زمانه بحران، جنگ یا نااطمینانی اقتصادی، جامعه بیش از هر چیز به نشانههایی از تداوم و ثبات نیاز دارد. آیینهای کهن این پیام را منتقل میکنند که جامعه پیش از این بحرانها نیز وجود داشته و پس از آنها ادامه خواهد یافت.» از این رو، جوامعی با حافظه آیینی نیرومندتر، ظرفیت بیشتری برای بازسازی خود پس از بحرانها دارند.
تندرستون نه یک یادگار، که منبعی برای آینده کرمان
به نوشته این پژوهشگر، جشن تندرستون در کرمان «نوعی زیرساخت فرهنگی نامرئی» است که بدون هزینههای سنگین، همبستگی، هویت محلی و اعتماد اجتماعی تولید میکند. کوه نماد پایداری، شمع نشانه امید و غذای مشترک نماد امنیت و تقسیم برکتاست. با این حال، فدایی قطبی هشدار میدهد که خطای رایج در نگاه توسعهای، تقلیل اسطورهها و آیینها به «عناصر تزئینی یا جاذبههای گردشگری» است. او تأکید میکند که اگر چنین آیینهایی فراموش شوند، «جامعه فقط یک سنت قدیمی را از دست نمیدهد، بلکه بخشی از سازوکار تولید اعتماد و امید خود را نیز از دست میدهد.»
این پژوهشگر در جمعبندی یادداشت خود آورده است: «تندرستون برای کرمان فقط یادگاری از گذشته نیست، بلکه منبعی برای آینده است. بازخوانی علمی، ثبت فرهنگی، تقویت مشارکت مردمی و معرفی درست این آیین میتواند به تقویت هویت شهری و انسجام اجتماعی کمک کند. تندرستون میتواند یکی از مهمترین نمونههای پیوند سنت و توسعه در کرمان باشد؛ جایی که میراث فرهنگی نه در موزه، بلکه در متن زندگی اجتماعی نقشآفرین است.»
«فرگرد گردشگری» این یادداشت را به قلم دکتر مریم فدایی قطبی، نشانهای از ضرورت بازاندیشی در کارکرد اجتماعی آیینهای کهن میداند.
انتهای پیام/
