فرگرد گردشگری | یاداشت مدیر مسئول| مهدی ایرانمنش |

در خبرها آمده بود که دستگاه قانونگذاری در کمال بی تدبیری و در بحرانی ترین وضعیت گردشگری ایران مصوبه دریافت ۵ یورو از گردشگران داخلی را مصوب نموده است.اگرچه هنوز این مصوبه در همه مرزها اجرایی نشده، اما زمزمه‌های آن در رسانه‌ها و فضای مجازی، نگرانی‌هایی را در میان فعالان صنعت گردشگری ایران برانگیخته است: دریافت ۵ یورو از هر گردشگر خارجی، ذیل عنوان «عوارض ورود» یا «خدمات فرودگاهی».

مبلغ ۵ یورو در نگاه اول، رقمی ناچیز به نظر می‌رسد. اما در صنعت گردشگری، گاهی «نماد»ها از «عدد»ها مهم‌ترند. این یادداشت می‌کوشد با نگاهی بی‌طرفانه اما هشداردهنده، پیامدهای احتمالی این مصوبه را بررسی کند.

 ۱. گردشگران خارجی؛ مهمان یا منبع درآمد؟

شعار سال‌های اخیر سازمان میراث فرهنگی و گردشگری، «توسعه گردشگرپذیری» و «معرفی چهره مهربان ایران» بوده است. اما وقتی گردشگر خارجی پس از طی مسافتی طولانی و با کلی امید به کشف تمدن کهن پارس، در بدو ورود با یک قبض ۵ یورویی روبه‌رو می‌شود، این پیام را دریافت می‌کند: «شما یک مهمان نیستی؛ تو یک منبع درآمدی.»

این حسِ «محصول بودن» به‌جای «مهمان بودن» در همان لحظات اولیه، می‌تواند کل تجربه سفر را تحت‌الشعاع قرار دهد. در بازاریابی مقصد، «لحظه نخست ورود» یکی از حساسترین نقاط تماس (Touch Point) است و هرگونه اصطکاک اداری در این مرحله، به کاهش احتمال بازگشت یا توصیه مقصد به دیگران منجر می‌شود.

 ۲. رقابت منطقه‌ای؛ جایی که ۵ یورو تفاوت را می‌سازد

نگاهی گذرا به نقشه گردشگری منطقه نشان می‌دهد که کشورهای همسایه ایران با چه سرعتی در حال سبقت گرفتن از یکدیگرند:

– ترکیه: با سیاست «هرچه آسان‌تر، ارزان‌تر» پیش می‌رود.

– ارمنستان: بسیاری از ملیت‌ها بدون ویزا وارد می‌شوند.

– امارات: مالیات اندک اما خدمات فوق‌لوکس.

– عربستان: با ویزای توریستی آسان و سرمایه‌گذاری کلان روی پروژه‌های گردشگری.

در چنین فضایی، هر هزینه اضافی (ولو ۵ یورو) به‌اضافه چالش‌های موجود (تحریم‌های بانکی، فیلترینگ، ضعف زیرساخت) می‌تواند ایران را از گردونه رقابت حذف کند.

 ۳. اثر بر گردشگران خاص و چندباره

برخی گردشگران خارجی، ایران‌دوستان واقعی‌اند. پژوهشگران، ایران‌شناسان، طبیعت‌گردهای حرفه‌ای یا حتی زائران عراقی و پاکستانی که بارها به ایران سفر می‌کنند. دریافت مکرر ۵ یورو در هر سفر می‌تواند تبدیل به یک «مالیات تکراری» شود که آنها را به فکر مقصد جایگزین بیندازد.

این در حالی است که هزینه جذب یک گردشگر جدید، چندین برابر حفظ گردشگر قبلی است.

۴. درآمد ۵ یورویی در برابر آسیب‌های ناملموس

فرض کنیم ایران سالانه ۶ میلیون گردشگر خارجی داشته باشد (آمارهای رسمی پیش از کرونا). ۵ یورو از هر نفر یعنی ۳۰ میلیون یورو درآمد. این مبلغ در نگاه اول وسوسه‌کننده است. اما:

– آیا هزینه تبلیغات منفی‌ای که گردشگران ناراضی در شبکه‌های اجتماعی ایجاد می‌کنند، از این رقم بیشتر نیست؟

– آیا اثر کاهشی این مصوبه بر تعداد گردشگران، در نهایت درآمد کل را کاهش نمی‌دهد؟

– آیا بهتر نیست این مبلغ را از محل‌های دیگر (مانند افزایش کیفیت خدمات لوکس) جبران کنیم؟

۵. پیشنهادهایی برای بازاندیشی

اگر هدف تأمین منابع مالی برای بهبود زیرساخت‌های گردشگری است، شاید روش‌های هوشمندانه‌تری وجود داشته باشد:

1. دریافت هزینه بر اساس خدمات: مثلاً کرایه بالاتر برای تورهای لوکس، نه همه گردشگران.
2. مالیات بر ارزش افزوده از خدمات ویژه: هتل‌های ۵ ستاره، رستوران‌های خاص، فروشگاه‌های بزرگ.
3. افزایش کیفیت خدمات فرودگاهی: اگر قرار است هزینه‌ای گرفته شود، باید ارزش افزوده آن برای گردشگر قابل لمس باشد (وای‌فای رایگان، راهنمای صوتی، سالن استراحت).
4. شفاف‌سازی هزینه: به گردشگر توضیح داده شود که این ۵ یورو صرف چه چیزی می‌شود (مثلاً حفاظت از میراث فرهنگی، توسعه زیرساخت‌های گردشگری).

نتیجه‌گیری

دریافت ۵ یورو از گردشگران خارجی در بدو ورود، تصمیمی است که شاید در کوتاه‌مدت درآمدزا به نظر برسد، اما در بلندمدت می‌تواند به قیمت کاهش رقابت‌پذیری ایران در بازار گردشگری منطقه تمام شود. همچنین گردشگری ایران هنوز به نقطه‌ای نرسیده که بتواند چنین مالیات‌های ورودی وضع کند. ما هنوز در مرحله «جذب» هستیم، نه «گزینش».

امید است که متولیان امر، به خصوص وزرات میراث فرهنگی ،صنایع دستی و گردشگری پیش از نهایی‌سازی این مصوبه، با فعالان بخش خصوصی و کارشناسان گردشگری مشورت کنند تا تصمیمی گرفته شود که هم به نفع اقتصاد کشور باشد و هم تصویر ایران را در ذهن گردشگران جهان، خدشه‌دار نکند.

انتهای پیام/