توسط : فرگرد گردشگری :یاداشت سردبیر – مهدی ایرانمنش
در سالهای اخیر، پدیدهای نگرانکننده در بخشی از فعالیتهای گردشگری استان کرمان در حال گسترش است؛ تورهایی که نه بر پایه شناخت مقصد، نه بر اساس تجربه فرهنگی، و نه حتی بر منطق حرفهای گردشگری طراحی شدهاند. این تورها که عموماً با برچسبهای غیررسمی شناخته میشوند، بیش از آنکه به توسعه گردشگری کمک کنند، نشانهای از انحراف آن هستند.
مسئله چیست؟
گردشگری، در تعریف حرفهای خود، کنش متقابل میان «مقصد»، «گردشگر» و «جامعه میزبان» است. هرگاه یکی از این اضلاع نادیده گرفته شود، گردشگری از مسیر توسعه خارج میشود. تورهای سخیف و فاقد چارچوب اخلاقی، دقیقاً در همین نقطه شکل میگیرند:
جایی که هیجان زودگذر جای تجربه معنادار را میگیرد و مصرفگرایی افراطی جای شناخت را.
این تورها معمولاً:
- محتوای فرهنگی مشخصی ندارند
- با هنجارهای اجتماعی جامعه میزبان فاصله دارند
- صرفاً بر تحریک، شوک یا سرگرمی سطحی متکیاند
و مهمتر از همه، هیچ پیوندی با هویت مقصد برقرار نمیکنند.
چرا این پدیده برای کرمان خطرناک است؟
کرمان مقصدی است که سرمایه اصلی آن، «هویت» است: تاریخ چندلایه، فرهنگ بومی، آیینها، معماری، کویر و زیستبوم منحصربهفرد. در چنین مقصدی، هر نوع فعالیت گردشگری که این هویت را نادیده بگیرد، بهجای ارزشآفرینی، تخریب ایجاد میکند.
گسترش تورهای سخیف سه پیامد جدی دارد:
۱. تخریب برند مقصد
برند گردشگری کرمان باید بر اصالت، آرامش، معنا و تجربه عمیق استوار باشد. تورهای بیضابطه، تصویر مقصد را مخدوش کرده و مخاطب نادرست جذب میکنند؛ مخاطبی که نه با مقصد ارتباط میگیرد و نه ارزشی برای آن خلق میکند.
۲. گسست اجتماعی
وقتی گردشگری با شاخصهای اجتماعی و فرهنگی جامعه میزبان همخوانی نداشته باشد، واکنش طبیعی، مقاومت است. در این شرایط، نهتنها این تورها، بلکه «اصل گردشگری» زیر سؤال میرود و سرمایه اجتماعی آن فرسوده میشود.
۳. زخمهای بلندمدت بر پیکره گردشگری
خطر اصلی این پدیده، کوتاهمدت نیست. عادیسازی ابتذال در گردشگری، استانداردها را بهتدریج پایین میکشد و اصلاح آن در سالهای آینده، پرهزینه و دشوار خواهد بود.
ریشههای شکلگیری این تورها
برخلاف تصور رایج، مسئله صرفاً «تخلف چند تور» نیست، بلکه نتیجه یک خلأ ساختاری است:
- نبود ضوابط محتوایی شفاف برای طراحی تور
- ضعف نظام نظارت کیفی در کنار صرفاً مجوز شکلی(اکثر این تورها فاقد مجوز هستند و برگزار کنندگان خود را مدعی توسعه گردشگری میدانند .
- فقدان کد اخلاق حرفهای در سطح استان
- بیتوجهی به آموزش و توانمندسازی فعالان گردشگری
در چنین فضایی، هر فعالیتی که سود کوتاهمدت داشته باشد، مجال بروز پیدا میکند؛ حتی اگر به زیان مقصد باشد.
نقش رسانههای تخصصی
سکوت رسانهای در برابر این پدیده، آن را حل نمیکند؛ بلکه به زیرزمینی شدن و رادیکالتر شدن آن دامن میزند. رسانههای تخصصی گردشگری، از جمله فرگرد، میتوانند با تحلیل مسئولانه و غیرهیجانی:
- مسئله را از حاشیه به متن بیاورند
- از امنیتی یا احساسی شدن آن جلوگیری کنند
- مسیر اصلاح را هموار سازند
راهکارهای اجرایی پیشنهادی
برای عبور از این وضعیت، نقد بهتنهایی کافی نیست. چند اقدام عملی قابل طرح است:
- تدوین کد اخلاق حرفهای تورگردانی در استان کرمان
با مشارکت فعالان بخش خصوصی، اداره میراث فرهنگی و نمایندگان جوامع محلی - ارزیابی و رتبهبندی تورها بر اساس محتوا
نه فقط داشتن مجوز، بلکه کیفیت تجربه ارائهشده - شفافیت در معرفی تورها
الزام به اعلام دقیق برنامه، مخاطب هدف و چارچوب رفتاری - حمایت هدفمند از تورهای هویتمحور و مسئولانه
از طریق معرفی رسانهای، تسهیل مجوز و مشوقهای تبلیغاتی - نقشآفرینی فعال رسانههای تخصصی در نقد محتوا
نه تبلیغ بیضابطه و نه سکوت
جمعبندی
تورهای سخیف و بیضابطه، نشانه پویایی گردشگری نیستند؛ نشانه هشدارند. اگر امروز درباره آنها بهصورت حرفهای، شفاف و مسئولانه گفتوگو نشود، فردا باید هزینه اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی آنها را پرداخت کرد.
گردشگری کرمان بیش از هر چیز، به «کیفیت» نیاز دارد، نه کمیت. و کیفیت، بدون ضابطه و اخلاق، قابل تحقق نیست.
