فرگرد گردشگری |
لیلا افشار – بخش گردشگری و میراث فرهنگی: شاید برای بسیاری از ما شنیدن نام «زبان دری زرتشتی کرمانی» عجیب باشد؛ زبانی که نه به عربی مرتبط است و نه با دری رایج در افغانستان، بلکه گویشی کهن از زبان‌های شمال غربی ایران است که در دل کویر، در میان زرتشتیان کرمان، نفس‌های آخر خود را می‌کشید. این زبان که در فهرست زبان‌های «در معرض خطر شدید» ثبت‌شده، این روزها به همت نسلی جوان در کرمان جان دوباره گرفته است. به بهانه پاسداشت این میراث ناملموس، با آرمیتا فرهمند، پژوهشگر فرهنگ و زبان‌های باستانی، به گفت‌وگو نشستیم که از سال ۱۳۹۱ آموزش این زبان را به کودکان زرتشتی کرمان آغاز کرده است.

روایتی از زبانی که از ریش‌سفیدان آموختی و به کودکان می‌آموزی

لیلا افشار: خانم فرهمند، وضعیت زبان دری زرتشتی کرمانی را چگونه توصیف می‌کنید؟ آیا هنوز هم در کوچه‌و‌بازار کرمان صحبت می‌شود؟

آرمیتا فرهمند: اگر سری به اینترنت بزنید، می‌بینید که این زبان جزو زبان‌های در معرض خطر شدید ثبت شده است. این زبان که زیرشاخه زبان‌های ایرانی غربی (شمال غربی) محسوب می‌شود، متأسفانه در کرمان تحت تأثیر زبان معیار (فارسی) رنگ باخته است. زمانی که من کار را شروع کردم، فقط انگشت‌شمار گویشورانی از آن باقی مانده بودند؛ پیرمردها و پیرزن‌هایی که در دهه هشتاد خورشیدی می‌زیستند و متأسفانه امروز دیگر هیچ‌کدام در قید حیات نیستند. من آنچه از این زبان می‌دانم، از زبان همین بزرگواران فراگرفته‌ام.

از آموزش تا احیا؛ مأموریت نسل جدید

لیلا افشار: شما از سال ۱۳۹۱ آموزش این زبان را شروع کردید. استقبال چگونه بود و هدف اصلی‌تان از این کار چیست؟

آرمیتا فرهمند: هدف اصلی من و دوستانم جلوگیری از مرگ یک زبان بود؛ زبانی که با وجود نبود آثار مکتوب از آن، می‌توانست برای همیشه محو شود. خوشبختانه با حمایت‌های انجمن زرتشتیان کرمان و بهره‌گیری از پژوهش‌های ارزشمند دکتر سالومه غلامی، استاد برجسته دانشگاه گوته آلمان، توانستیم آموزش را به صورت جدی پیگیری کنیم. نکته جالب و شیرین ماجرا اینجاست که امروز، کودکان و نسل جدید زرتشتیان کرمانی به این زبان کهن صحبت می‌کنند، در حالی که پدر و مادرشان آن را درک نمی‌کنند! این برخلاف روند عادی فراموشی زبان‌هاست که در آن فقط سالمندان صحبت می‌کنند و جوانان نمی‌فهمند.

رو به فراموشی بودیم؛ اما قصه‌ها نجات‌مان دادند
لیلا افشار: برای حفظ این زبان، غیر از آموزش، چه اقدامات دیگری انجام داده‌اید؟

آرمیتا فرهمند: از آنجایی که این گویش عمدتاً شفاهی بود و آثار مکتوب چندانی از آن برجای نمانده بود، خطر نابودی کامل آن را تهدید می‌کرد. به همین دلیل، هم‌اکنون مشغول جمع‌آوری قصه‌ها، ضرب‌المثل‌ها و ترانه‌های قدیمی به این زبان هستیم. ثبت و ضبط این آثار، می‌تواند جلوی روند انقراض کامل آن را بگیرد و برای آیندگان به یادگار بماند.

حرف آخر: زبان، پرچم هویت فرهنگی است

لیلا افشار: و سخن پایانی شما با خوانندگان فرگرد گردشگری؟

آرمیتا فرهمند: زبان، اصلی‌ترین نشان هویت فرهنگی یک قوم است. برای ما زرتشتیان، این زبان نه فقط یک وسیله ارتباطی، که مایه وحدت و انسجام بین هم‌کیشان است. حفظ و پاسداشت زبان دری زرتشتی، کمک به بقای یک تکه از تاریخ و فرهنگ این مرزوبوم است.

انتهای پیام/