توسط : فرگردگردشگری |
به عنوان کسی که سالها در حوزه گردشگری پایدار و حفاظت از محیط زیست فعالیت کردهام، ضروری میدانم نسبت به وضعیت اسفبار منطقه تخت سرتشتک در شهرستان رابر (استان کرمان) هشدار دهم. این منطقه که بیتردید یکی از شاخصترین عرصههای ییلاقی و کوهستانی جنوبشرق ایران به شمار میرود، متأسفانه در سالهای اخیر به دلایل متعدد انسانی و مدیریتی، روند تخریب شتابیافتهای را تجربه میکند.
تخت سرتشتک با ویژگیهای منحصربهفردی همچون چمنزارهای گسترده، چشمهها، برکههای فصلی، پوشش گیاهی متنوع و مههای صبحگاهی، تصویری کاملاً متفاوت از اقلیم خشک کرمان ارائه میدهد. حضور عشایر و زندگی سنتی نیز بر غنای فرهنگی و طبیعی این منطقه افزوده است. اما متأسفانه، افزایش بیبرنامه گردشگران و رواج تصاویر این منطقه در فضای مجازی، بدون آمادهسازی زیرساختهای لازم، فشار فزایندهای بر اکوسیستم حساس آن وارد کرده است.
به عنوان یک کنشگر محیط زیست، مهمترین آسیبهای واردشده به تخت سرتشتک را به شرح زیر ارزیابی میکنم:
۱. تخریب پوشش گیاهی و خطر آتشسوزی
روشن کردن آتش در چمنزارها و مراتع، به ویژه در فصول خشک، آسیب جدی به ریشه گیاهان و ساختار خاک وارد میکند و در مواردی منجر به آتشسوزیهای گسترده شده است.
۲. ورود خودروها به دشتها
عبور خودروهای آفرودی از چمنزارها ضمن فشردگی خاک و از بین رفتن پوشش گیاهی، منظر طبیعی منطقه را نیز مخدوش ساخته است.
۳. ورود زودهنگام گردشگران در فصل بهار
یکی از چالشهای اساسی، حضور گردشگران در زمانی است که برفها تازه آب شدهاند و زمین گلآلود و بیش از هر زمان دیگر آسیبپذیر است. این امر نابودی پوشش گیاهی را در مراحل اولیه رشد تسریع میکند.
۴. آلودگی ناشی از زباله و فقدان سرویسهای بهداشتی
رهاسازی پلاستیک و باقیمانده کمپینگ و نیز نبود سرویسهای بهداشتی مناسب در منطقه و مسیرهای منتهی به آن (مانند هنزاء)، آلودگی شدید زیستمحیطی و بهداشتی ایجاد کرده است.
۵. آلودگی صوتی و برهم خوردن آرامش
پخش موسیقی با صدای بلند تا دیروقت، ضمن کاهش کیفیت تجربه گردشگری، زندگی عشایر و دامهای آنان را مختل ساخته است.
۶. نبود فرهنگسازی و آموزش
بسیاری از گردشگران با اصول طبیعتگردی مسئولانه و حساسیتهای اکولوژیک منطقه آشنا نیستند و فقدان تابلوهای آموزشی و برنامههای ترویجی، این خلأ را تشدید کرده است.
۷. نبود متولی مشخص و مدیریت واحد
علیرغم ثبت ملی تخت سرتشتک، همچنان نبود یک نهاد متولی با اختیارات مشخص و مدیریت یکپارچه، مهمترین عامل تداوم وضعیت موجود است. این خلأ مدیریتی، نظارت و برنامهریزی را به شدت کاهش داده است.
از منظر کارشناسی، برای جلوگیری از تخریب بیشتر و تبدیل این منطقه به الگویی موفق در گردشگری پایدار، اقدامات زیر ضروری و فوری به شمار میروند:
– تعیین متولی مشخص و استقرار مدیریت یکپارچه منطقه
– دریافت هزینه ورودی و تخصیص دقیق آن به حفاظت و توسعه زیرساختها
– احداث سرویسهای بهداشتی و امکانات پایه گردشگری
– نصب تابلوهای هشداردهنده و آموزشی در نقاط حساس
– کنترل و ممنوعیت ورود خودروها به دشتها و مراتع
– جلوگیری از ورود زودهنگام گردشگران در فصل بهار
– مدیریت کمپینگها و برخورد با آلودگی صوتی
با تأکید مجدد تأکید میکنم که مشارکت جامعه محلی و عشایر، نقشی محوری و غیرقابل انکار در حفاظت بلندمدت از تخت سرتشتک دارد. تجربه زیسته این مردم در کنار طبیعت، آنان را به بهترین گزینه برای راهنمایی، ارائه خدمات گردشگری، فروش محصولات بومی و مدیریت کمپها تبدیل میکند. همچنین اختصاص بخشی از درآمد حاصل از گردشگری به جوامع محلی، ضمن ایجاد اشتغال، انگیزه حفاظت را به طور طبیعی در آنان تقویت خواهد کرد.
در پایان، به عنوان یک کنشگر دغدغهمند، هشدار میدهم که در صورت تداوم روند فعلی و فقدان مدیریت اصولی، تخت سرتشتک به زودی بخش عظیمی از ارزشهای طبیعی و گردشگری خود را از دست خواهد داد. این منطقه همچنان ظرفیت آن را دارد که به مقصدی نمونه در گردشگری پایدار تبدیل شود، اما این مهم تنها با اتخاذ تدابیر فوری، علمی و مشارکتی میسر است.
رضا سلاجقه / کنشگر گردشگری پایدار و محیط زیست
انتهای پیام/
