توسط : فرگرد گردشگری | گزارش ویژه فرگرد گردشگری
درگذشت کاپیتان سیامک صابری در کویر مرنجاب، هشداری است که نباید در هیاهوی اخبار روزمره گم شود .
کویر، سرزمین سکوت است؛ جایی که هزاران سال، باد بر شن‌ها روایت نوشته و طبیعت، قانون خود را بر هر رهگذری تحمیل کرده است. اما گاهی این سکوت، با حادثه‌ای شکسته می‌شود که تنها یک خبر نیست؛ زنگ هشداری است برای بازاندیشی در شیوه مواجهه ما با طبیعت.
صبح ۲۶ تیرماه ۱۴۰۵، کویر مرنجاب شاهد حادثه‌ای تلخ بود. واژگونی یک دستگاه خودروی آفرود، جان کاپیتان سیامک صابری، خلبان باسابقه کشور و از چهره‌های شناخته‌شده جامعه آفرود ایران، و برادر همسرش را گرفت. حادثه‌ای که اگرچه در ظاهر یک سانحه رانندگی است، اما در واقع پرسش‌های عمیقی درباره ایمنی، آموزش و مدیریت گردشگری ماجراجویانه در ایران مطرح می‌کند.
براساس اعلام اورژانس کاشان، شدت جراحات به حدی بود که تلاش نیروهای امدادی نیز نتوانست به نجات سرنشینان بینجامد. فاصله اندک محل حادثه تا کاروانسرای مرنجاب نیز این بار نتوانست مانع ثبت رویدادی تلخ در حافظه گردشگری کشور شود.
کویر؛ مقصد گردشگری یا آزمون مسئولیت‌پذیری؟
سیامک صابری، سال‌ها در آسمان مسئولیت هدایت هواپیما و جان صدها مسافر را بر عهده داشت. اما طبیعت، برای هیچ‌کس استثنا قائل نمی‌شود.
کویر، محیطی است که تجربه فردی، توانایی رانندگی یا حتی شناخت خودرو، بدون رعایت اصول ایمنی و احترام به ویژگی‌های محیط، تضمینی برای بازگشت نیست. تغییر ناگهانی بافت ماسه، خطای دید، شیب تپه‌های شنی و فاصله زیاد تا مراکز امدادی، مجموعه‌ای از مخاطراتی هستند که هر لحظه می‌توانند مسیر یک سفر را تغییر دهند.
همین واقعیت، گردشگری ماجراجویانه را از یک فعالیت صرفاً تفریحی، به حوزه‌ای نیازمند آموزش، استاندارد و مدیریت حرفه‌ای تبدیل می‌کند.
خلأی که سال‌ها نادیده گرفته شده است
در مسابقات رسمی آفرود، استفاده از رول‌بار، کمربندهای چندنقطه‌ای، کلاه ایمنی و تجهیزات استاندارد، بخشی از الزامات غیرقابل چشم‌پوشی است. اما همین خودروها، زمانی که وارد تورهای تفریحی می‌شوند، اغلب بدون همان استانداردها فعالیت می‌کنند.
از سوی دیگر، مقررات موجود برای ساماندهی تورهای سافاری و کویرگردی، بیشتر بر فرآیندهای اداری صدور مجوز تمرکز دارد تا بر الزامات فنی، آموزش رانندگان و مدیریت ریسک.
نتیجه این خلأ، شکل‌گیری فضایی است که در آن، خودروهای فاقد تجهیزات ایمنی، راهنمایان کم‌تجربه، نبود آموزش‌های تخصصی و کمبود زیرساخت‌های امدادی، احتمال وقوع سوانح را افزایش می‌دهد.
مرنجاب، نخستین نیست؛ اگر نیاموزیم، آخرین هم نخواهد بود
حادثه اخیر، ادامه زنجیره‌ای از سوانح مشابه در کویرهای ایران است؛ از شهداد و ریگ یلان تا گندم‌بریان.
هر یک از این رویدادها، صرف‌نظر از تعداد قربانیان، یک پیام مشترک دارند: توسعه گردشگری ماجراجویانه، بدون توسعه فرهنگ ایمنی، توسعه‌ای ناپایدار است.
این در حالی است که بیابان لوت، به‌عنوان نخستین اثر طبیعی ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو، تنها یک مقصد گردشگری نیست؛ سرمایه‌ای ملی است که حفاظت از آن، هم به معنای صیانت از طبیعت و هم حفاظت از جان گردشگران است.
ایمنی؛ نخستین گام احترام به طبیعت
فرگرد معتقد است که هر سفر مسئولانه به کویر، باید بر چند اصل استوار باشد:
هیچ‌گاه به‌تنهایی وارد کویر نشوید.
از خودروهای مجهز به تجهیزات ایمنی استاندارد استفاده کنید.
همه سرنشینان کمربند ایمنی و در مسیرهای دشوار، کلاه ایمنی داشته باشند.
پیش از حرکت، خودرو به‌طور کامل از نظر فنی بررسی شود.
تجهیزات ارتباطی، موقعیت‌یاب، آب کافی و کمک‌های اولیه همراه داشته باشید.
تنها از مسیرهای مجاز عبور کنید و از ورود به زیست‌بوم‌های حساس خودداری کنید.
راهنمایان حرفه‌ای و دارای مجوز را برای سفر انتخاب کنید.
آموزش مدیریت بحران را بخشی از آمادگی سفر بدانید، نه گزینه‌ای اختیاری.
مسئولیتی که میان همه تقسیم شده است
حادثه مرنجاب، مسئولیت را تنها متوجه راننده یا برگزارکننده یک تور نمی‌کند.
بازنگری در مقررات ایمنی، تدوین استانداردهای فنی برای خودروهای آفرود، آموزش اجباری راهنمایان و رانندگان، توسعه پایگاه‌های امداد و نجات در مناطق کویری و حفاظت مؤثرتر از زیست‌بوم‌های حساس، اقداماتی است که بدون همکاری نهادهای مسئول، امکان تحقق نخواهد داشت.
اما در کنار نقش دستگاه‌های اجرایی، سهم گردشگران نیز کمتر نیست. انتخاب آگاهانه، رعایت اصول ایمنی و پرهیز از هیجان‌زدگی، نخستین حلقه زنجیره پیشگیری از حوادث است.
سخن آخر
گاهی یک حادثه، تنها پایان یک سفر نیست؛ آغاز گفت‌وگویی است که سال‌ها به تعویق افتاده است.
درگذشت کاپیتان سیامک صابری، ضایعه‌ای برای خانواده، دوستان و جامعه آفرود ایران است. اما اگر این حادثه بتواند به اصلاح نگاه ما نسبت به ایمنی در طبیعت، ارتقای استانداردهای گردشگری ماجراجویانه و تقویت فرهنگ مسئولیت‌پذیری بینجامد، شاید بتوان گفت که این تلخی، دست‌کم به درسی ماندگار برای آینده تبدیل شده است.
کویر، دشمن انسان نیست؛ اما هرگز نیز با بی‌احتیاطی کنار نمی‌آید.
فرگرد گردشگری
به یاد کاپیتان سیامک صابری و همه جان‌باختگان طبیعت ایران؛ باشد که احترام به طبیعت، با احترام به جان انسان‌ها همراه باشد.
